Posted: Νοέμβριος 9, 2011 in Χωρίς κατηγορία

Τη σχέση εφήβων και οικογένειας φωτογραφίζει το ΕΠΙΨΥ

 

Μελέτη του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας (ΕΠΙΨΥ) φωτογραφίζει το οικογενειακό περιβάλλον εντός του οποίου μεγαλώνουν οι έφηβοι ηλικίας 11, 13 και 15 ετών. Σύμφωνα με τα ευρήματα του ΕΠΙΨΥ, η οικονομική και κοινωνική κατάσταση της οικογένειας επιδρά θετικά ή αρνητικά στη σχολική επίδοση, την επιθετικότητα και τη σχολική βία, τις διατροφικές συνήθειες και την παχυσαρκία, τη χρήση οινοπνευματωδών, το κάπνισμα, τη χαμηλή αυτοεκτίμηση και την ψυχική υγεία των εφήβων (π.χ. ψυχοσωματικά συμπτώματα, κατάθλιψη).

Επιπλέον η καλή επικοινωνία με τους γονείς προστατεύει από συμπεριφορές υψηλού κινδύνου αλλά και από ψυχοσωματικά προβλήματα. Η επικοινωνία με τη μητέρα φαίνεται ότι λειτουργεί ευνοϊκά στη διατήρηση της καλής σωματικής υγείας. Παράλληλα αποτελεί αποτρεπτικό παράγοντα για την κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών, τσιγάρων, και για την πρώιμη σεξουαλική ζωή.

Εθνικότητα και γλώσσα επικοινωνίας στο σπίτι

Οι συμμετέχοντες νέοι και νέες στην έρευνα αρχικά καλούνται να απαντήσουν σε μία σειρά ερωτήσεων που αφορούν τον τόπο γέννησής τους και την καταγωγή των γονιών τους.

Στην πλειοψηφία τους (92,5%) οι ερωτηθέντες είναι γεννημένοι στην  Ελλάδα με 8 στους 10 (85,3%) να αναφέρουν ότι και οι δύο γονείς τους έχουν ελληνική εθνικότητα. Ένας στους 6 εφήβους έχει τουλάχιστον ένα γονιό αλλοδαπής εθνικότητας, με υψηλότερο το ποσοστό που αφορά τη μητέρα σε σύγκριση με το αντίστοιχο ποσοστό για τον πατέρα. Δύο στους 3 εφήβους με τουλάχιστον ένα αλλοδαπό γονιό (67,8%) αναφέρουν ότι η επικοινωνία στο σπίτι της οικογένειας γίνεται με την ελληνική γλώσσα (91,8% του συνόλου των μαθητών που συμμετείχαν στην έρευνα). Το ποσοστό των εφήβων που έχουν είτε έναν είτε δύο αλλοδαπούς γονείς είναι αυξημένο. Το ίδιο και το ποσοστό των εφήβων που απαντούν ότι η επικοινωνία μεταξύ των μελών της οικογένειας στο σπίτι δεν γίνεται με την ελληνική γλώσσα (από 3,4% το 2006 σε 8,2% το 2010).

Δομή οικογένειας

Το 85,3% των μαθητών ζουν και με τους δύο βιολογικούς γονείς. Ένας στους 10 εφήβους (10,3%) ζει μόνο με τον έναν βιολογικό γονέα, ενώ το 2,9% ζουν σε οικογένεια όπου υπάρχει ένας βιολογικός γονιός και πατριός ή μητριά. Περαιτέρω, 1 στους 6 εφήβους (15,8%) αναφέρει ότι στο ίδιο σπίτι με τα βασικά μέλη της οικογένειας μένει η γιαγιά ή/και ο παππούς (οικογένεια διευρυμένης μορφής). Κατά τα έτη 1998 έως και το 2010 φαίνεται ότι το ποσοστό των εφήβων που αναφέρουν ότι ζουν σε μονογονεϊκού τύπου οικογένεια έχει διπλασιαστεί από 5,2% σε 10,3%, αντίστοιχα. Στο ίδιο χρονικό διάστημα παρουσιάζει σημαντική μείωση η συμβίωση με τη γιαγιά ή/και τον παππού (25,3% το 1998, 21,3% το 2002, 18,7% το 2006 και 15,8% το 2010).

Οικονομική κατάσταση της οικογένειας

Η πλειοψηφία των γονιών των εφήβων εργάζεται, περισσότερο ο πατέρας από ό,τι η μητέρα (92,3% και 68,3%, αντίστοιχα). Δύο στους 3 εφήβους (65,2%) αναφέρουν ότι εργάζονται και οι δύο γονείς τους. Το 6% απαντά ότι έχει τουλάχιστον ένα γονιό άνεργο. Οι συνηθέστερες αιτίες για τους άνεργους πατέρες είναι η συνταξιοδότηση, η ασθένεια ή η φοιτητική ιδιότητα (52,5%) και η ανεργία (32,4%). Ως κυριότερη αιτία μη απασχόλησης της μητέρας σε εργασία εκτός οικίας αναφέρεται η φροντίδα άλλων ατόμων ή/και του νοικοκυριού (67,1%).

Αξίζει να σημειώσουμε ότι διαχρονικά είναι σημαντικά αυξημένος ο αριθμός των εφήβων που αναφέρουν ότι οι γονείς τους είναι άνεργοι. Πιο συγκεκριμένα, την περίοδο 2002-2010 έχει τριπλασιαστεί το ποσοστό που αναφέρουν ότι ο πατέρας δεν εργάζεται και ψάχνει για δουλειά ενώ αύξηση μικρότερου βαθμού καταγράφεται στο αντίστοιχο ποσοστό και για τη μητέρα. Επίσης, την ίδια χρονική περίοδο διπλασιάζεται και ο αριθμός των μαθητών που αναφέρουν πως τουλάχιστον ο ένας από τους δύο γονείς τους είναι άνεργος και αναζητά εργασία.

Η οικονομική κατάσταση της οικογένειας των μαθητών διερευνήθηκε με δύο διαφορετικούς τρόπος.

Αρχικά μέσα από ερώτηση που τους ζητούσε να αξιολογήσουν την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς τους με υποκειμενικά κριτήρια και να τη χαρακτηρίσουν από πολύ καλή έως καθόλου καλή. Δύο στους 3 εφήβους (64,7%) πιστεύουν ότι η οικονομική κατάσταση της οικογένειάς τους είναι καλή, το 26,8% την αξιολογεί στο μέσο όρο, ενώ όχι πολύ καλή ή καθόλου καλή μόλις το 8,4% των εφήβων. Μεταξύ των τριών ηλικιακών ομάδων (11, 13 και 15 ετών), σε μεγαλύτερο ποσοστό οι 11χρονοι (72,4%) χαρακτηρίζουν την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς τους ως καλή σε σύγκριση με τους 13χρονους (63,3%) και τους 15χρονους (57,7%).

Από το 1998 έως το 2006 καταγράφεται μία αυξητική τάση στο ποσοστό των εφήβων που χαρακτηρίζουν την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς τους ως καλή. Αντίθετα, τα έτη που ακολουθούν έως και το 2010 υπάρχει τάση μείωσης.

Ο δεύτερος τρόπος αξιολόγησης της οικογενειακής οικονομικής κατάστασης έγινε με βάσει την Κλίμακα Οικονομικής Ευμάρειας της Οικογένειας. Η κλίμακα αυτή περιλαμβάνει ερωτήσεις για: α) τον αριθμό ηλεκτρονικών υπολογιστών β) τον αριθμό των αυτοκινήτων που έχει η οικογένεια γ) για το εάν οι έφηβοι έχουν το δικό τους δωμάτιο στο σπίτι δ) για τη συχνότητα των οικογενειακών διακοπών κατά τον τελευταίο χρόνο πριν από την έρευνα.

Από τις απαντήσεις των εφήβων προκύπτει ότι 9 στους 10 (91%) αναφέρουν την ύπαρξη ενός τουλάχιστον αυτοκινήτου στην οικογένεια και 7 στους 10 (72,4%) πως έχουν το δικό τους δωμάτιο στο σπίτι. Σε ποσοστό 60,3%, οι έφηβοι έχουν κάνει τουλάχιστον 2 φορές διακοπές με την οικογένειά τους τον τελευταίο χρόνο. Τέλος, το 92,6% των εφήβων έχουν τουλάχιστον έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή στο σπίτι.

Σύμφωνα με τη βαθμολογία της Κλίμακας Οικονομικής Ευμάρειας το 48,6% των οικογενειών  των εφήβων κατατάσσεται στο μέσο οικονομικό επίπεδο, το 34,8% στο ανώτερο, και το 16,6% κατατάσσεται στο χαμηλό επίπεδο.

Από το 2002 έως το 2010 φαίνεται να υπάρχει αύξηση του ποσοστού των οικογενειών με υψηλό οικονομικό επίπεδο (από 21,8% το 2002 στο 34,8% το 2010)  και σημαντική μείωση εκείνων με χαμηλό επίπεδο (από 29,6% το 2002 σε 16,6% το 2010).  Παράλληλα οι απαντήσεις των μαθητών στις επιμέρους ερωτήσεις της κλίμακας δείχνουν αύξηση σε όσους έχουν δικό τους δωμάτιο ενώ σημαντική είναι και η αύξηση όσων αναφέρουν την ύπαρξη τουλάχιστον ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή στο σπίτι.

Σχέσεις με την οικογένεια

Αναφορικά με το βαθμό στον οποίο οι έφηβοι είναι ικανοποιημένοι από τις σχέσεις στην οικογένειά τους, στην πλειοψηφία τους αναφέρουν ότι  οι σχέσεις στην οικογένεια είναι από πολύ καλές έως άριστες.  Οι 11χρονοι αντιλαμβάνονται τις σχέσεις εντός της οικογένειας ως πολύ καλές ή άριστες σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό σε σύγκριση με τους 13χρονους και τους 15χρονους. Επιπλέον, το ποσοστό των αγοριών που αναφέρουν ότι έχουν πολύ καλές έως άριστες σχέσεις στην οικογένεια είναι κατά πολύ μεγαλύτερο από το αντίστοιχο των κοριτσιών.

Οι έφηβοι κλήθηκαν να απαντήσουν και για το κατά πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να μιλήσουν με τους γονείς τους και με τα μεγαλύτερα αδέλφια τους για τυχόν θέματα που τους απασχολούν. Κατά κανόνα είναι εύκολο να μιλήσουν με τους γονείς τους απαντά η πλειονότητα των μαθητών. Παρόλα αυτά, καταγράφονται διαφοροποιήσεις ανάλογα με το φύλο του γονιού και ανάλογα με το φύλο αλλά και την ηλικία του εφήβου.

Έτσι, το 83,6% των εφήβων θεωρεί εύκολη την επικοινωνία με τη μητέρα, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τον πατέρα ανέρχεται στο 64,5%  Η ευκολία με την οποία οι έφηβοι επικοινωνούν με τους γονείς τους φαίνεται να συνδέεται με το φύλο και την ηλικία τους σε συνδυασμό και με το φύλο του γονιού. Κατ’ επέκταση, τα κορίτσια θεωρούν πιο εύκολο να μιλήσουν με τη μητέρα τους σε σύγκριση με τα αγόρια για κάτι που τους απασχολεί (85,6% και 81,5%, αντίστοιχα). Στην περίπτωση του πατέρα,  τα κορίτσια επικοινωνούν εύκολα σε σημαντικά χαμηλότερο ποσοστό (52,2%) σε σύγκριση με τα αγόρια (77,5%).

Σχετικά με την ποιότητα του συναισθηματικού δεσμού που έχουν με τους γονείς τους δύο στους 3 εφήβους (67,5%) αναφέρουν ότι έχουν συναισθηματική στήριξη  από τους γονείς τους, ενώ το συγκεκριμένο ποσοστό είναι παρόμοιο μεταξύ αγοριών και κοριτσιών.  Σε μεγαλύτερη ηλικία ποσοστό των εφήβων που αναφέρουν ότι έχουν συναισθηματική στήριξη από τους γονείς τους παρουσιάζει πτώση (από 78,3% στους 11χρονους, σε 66,5% στους 13χρονους και 56,7% στους 15χρονους).

Η μητέρα φαίνεται ότι στηρίζει συναισθηματικά τους εφήβους περισσότερο από όσο ο πατέρας (61,6% και 44,1%, αντίστοιχα). Από την άλλη, ενώ ο πατέρας φαίνεται να στηρίζει συναισθηματικά σε παρόμοια ποσοστά αγόρια και κορίτσια, η μητέρα στηρίζει συναισθηματικά περισσότερο τα κορίτσια.

Ένας στους 3 εφήβους (32,2%) αναφέρει ότι οι γονείς ενισχύουν την αυτονομία του, δηλαδή του αφήνουν περιθώριο να κάνει αυτό που θέλει, χαίρονται όταν παίρνει τις δικές του αποφάσεις, αποφεύγουν να ελέγχουν οτιδήποτε κάνει και δεν του συμπεριφέρονται σαν να ήταν μωρό. Οι γονείς φαίνεται ότι ενισχύουν περισσότερο την αυτονομία των αγοριών από ό,τι των κοριτσιών (34,1% και 30,5%, αντίστοιχα). Ανάλογα με την ηλικία μεταβάλλεται θετικά η ενίσχυση της αυτονομίας των εφήβων από τους γονείς τους  (από 24, 8% στους 11χρονους σε 33% στους 13χρονους και 39,5% στους 15χρονους).

Μεταξύ του 2006 και του 2010 το ποσοστό των εφήβων που αναφέρουν ότι οι γονείς τους τούς παρέχουν συναισθηματική στήριξη παρουσιάζει σημαντική πτώση (από 71,1% σε 67,5%). Η μείωση αυτή φαίνεται ότι αφορά κυρίως τη μητέρα. Επίσης χαμηλότερο είναι και το ποσοστό των εφήβων οι οποίοι αναφέρουν ότι οι γονείς τους ενισχύουν την αυτονομία τους (από 35,9% το 2006 σε 32,2% το 2010).

Η ταυτότητα της έρευνας

Η «Έρευνα για τις συμπεριφορές που συνδέονται με την υγεία των εφήβων μαθητών» διεξάγεται στο πλαίσιο του διεθνούς προγράμματος «Health Behaviour in School-Aged Children» (HBSC, www.hbsc..org) υπό την αιγίδα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Στη χώρα μας τo πρόγραμμα πραγματοποιείται από το ΕΠΙΨΥ με την επιστημονική ευθύνη της Ομοτ. Καθηγήτριας Α. Κοκκέβη και την ερευνητική ομάδα των Φωτίου Α., Σταύρου Μ., Ξανθάκη Μ., Καναβού Ε.

Στην έρευνα του 2010 συμμετείχε πανελλήνιο αντιπροσωπευτικό δείγμα 4.944 μαθητών εφηβικής ηλικίας (ΣΤ΄ Δημοτικού, Β΄ Γυμνασίου και Α΄ Λυκείου) από 306 σχολικές μονάδες. Οι μαθητές απάντησαν σε ανώνυμο ερωτηματολόγιο που συμπλήρωσαν μέσα στις τάξεις τους. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με τη μερική οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων και μη κερδοσκοπικών ιδρυμάτων

tvxs

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s